Na neki način, gambit ruskog predsjednika Vladimira Putina mogao bi biti čak i veći test nego gambit nacističkog lidera Adolfa Hitlera, budući da Rusija posjeduje nuklearno oružje, a Putin je sugerisao da bi ga čak mogao upotrijebiti ako Zapad uzvrati udarac.
„Putin nam je upravo zaprijetio upotrebom nuklearnog oružja ako pokušamo da pomognemo Ukrajini. To je definitivno kraj posthladnoratovskog aranžmana“, rekla je Konstanca Štelcenmiler (Constanze Stelzenmüller), ekspertkinja za evropske odnose sa Instituta Brukings.
„Moramo da shvatimo da je ovaj napad na Ukrajinu napad na sve nas koji seže daleko izvan Evrope i transatlantskih odnosa“, navela je.
FP piše da su poslije Drugog svjetskog rata, SAD i njihovi saveznici uspostavili sistem mirovnih i ekonomskih institucija smišljenih da spriječe novi veliki rat, koji je gotovo osam decenija funkcionisao prilično efikasno, čak i u uslovima Hladnog rata, ali se sada, dodaje časopis, suočava sa svojim najvećim izazovom dijelom i zbog toga što vetom u Savjetu bezbjednosti Putin može lako da pretvori UN u Ligu naroda, neefikasnu govornicu koju su Hitler i italijanski fašista Benito Musolini ismejali 1930-ih.
Štelcenmiler, kao i drugi analitičari, smatra da će svaka velika nacija morati da zauzme neku vrstu stava, uključujući i Putinu prijateljske zemlje kao što su Kina i Indija, čiji lideri oklijevaju da kritikuju njegov upad u Ukrajinu i druge susjedne države, kao što je bila Gruzija u prošlosti.
Za evropske nacije, kao što je Njemačka, takođe je vrijeme da ponovo razmisle o svojoj kritičnoj infrastrukturi, posebno o energetskoj zavisnosti od Rusije.
FP ocjenjuje i da druge velike globalne krize od Drugog svjetskog rata izgledaju kao relativno minorne afere u poređenju sa onim što je Putin upravo pokrenuo.
Kada je Sovjetski Savez napao Mađarsku 1956. godine, odgovor američkog predsjednika Dvajta Ajzenhauera izazvao je domaće kritike, ali je svijet tada bio oštro podijeljen između Istoka i Zapada. Bio je to vrhunac Hladnog rata, a pošto su Sovjeti potpuno kontrolisali izolovani istočni blok, nije postojao pravi međunarodni sistem koji bi mogao da se poremeti.
Isto je bilo i kada su Sovjeti slomili Praško proljeće 1968, pretvarajući se da je njihova invazija zajednički manevar Varšavskog pakta.
Kada je irački diktator Sadam Husein napao Kuvajt 1990. godine, bio je potpuno izolovan od međunarodne zajednice pošto je predsjednik SAD Džordž Buš uspješno isposlovao rezolucije Saveta bezbjednosti UN protiv njega i okupio multinacionalne snage.
Jugoslovenski diktator Slobodan Milošević je takođe bio izolovan kada je započeo svoj genocid nad bosanskim i kosovskim muslimanima – iako je u tom slučaju Rusija sedjela uglavnom po strani i čak je pomogla u diplomatskom rješenju u slučaju Kosova, dodaje FP.
Na kraju, ocjenjuje časopis, svaka od tih kriza, iako strašna, ostala je prilično izolovana. Sadašnja se čini mnogo dalekosežnijom.
Još jedna analogija sa Hitlerom iz 1930-ih je, navodi časopis, to što je Putin svoje postupke zasnovao na obmanjujućem miješanju mita i činjenica. Nacistički diktator je svoje rane poteze, pravdao idejom da ponovo ujedinjuje narode njemačkog govornog područja i rješava nepravde Versajskog sporazuma.
Slično tome, Putin voli da govori o dugoj istoriji naroda koji govore ruski u Ukrajini i drugim zemljama bivšeg sovjetskog bloka, poput Gruzije (na koju je takođe izvršio invaziju), kao i o širenju NATO na istok u bivši sovjetski blok.
„Ukrajina za nas nije samo susjedna država. To je neotuđivi dio naše sopstvene istorije, kulture i duhovnog prostora“, rekao je Putin u ljutitom govoru uoči napada.
Izgleda da je i Putin napravio računicu da je trenutak sazrio da ostvari ambiciju svoje karijere da Rusiju vrati na veličinu iz njene imperijalne prošlosti, na nivo Sovjetskog Saveza na njegovom vrhuncu. On je procijenio efekat sankcija na svoju zemlju od prvog upada 2014. godine, kada je anektirao Krim i djelimično preuzeo ukrajinski region Donbasa, i odlučio da se one mogu izdržati, piše FP.
I očigledno je odlučio da ako ne reaguje sada, onda bi Ukrajina mogla da ostvari svoju ambiciju da se pridruži NATO.
Ruski predsjednik je takođe vjerovatno bio svjestan da je njegova zemlja manje integrisana u globalnu ekonomiju od drugih velikih nacija kao što je Kina, sa izuzetkom izvoza energije.
„Imamo mnogo manje uticaja“ zbog relativne ekonomske izolacije Rusije, rekao je bivši zamjenik američkog državnog sekretara Džejms Stajnberg, koji je sada dekan Škole za napredne međunarodne studije Univerziteta Džons Hopkins.
Iznad svega, Putin zna da je osim svog nuklearnog odvraćanja, izgradio moćnu sajber-sposobnost, piše FP i dodaje, pozivajući se na američke izvore, da „Rusija održava niz ofanzivnih sajber alata koje bi mogla da upotrebi protiv američkih mreža — od uskraćivanja usluge na niskom nivou do destruktivnih napada koji ciljaju kritičnu infrastrukturu“.
Međutim, možda ima i nečeg dobrog u tome. U vrijeme kada je nacionalističko osjećanje zahvatilo mnoge zemlje, a međunarodna saradnja oslabila, Putinova agresija bi mogla da pruži priliku da se ponovo uvaži potreba za demokratskim jedinstvom – za šta je predsjednik SAD Džozef Bajden rekao da je jedan od njegovih glavnih ciljeva na toj funkciji.
U izjavi u četvrtak, Bajden je rekao da će dugoročni odgovor SAD i NATO-a biti degradiranje vojnih i ekonomskih sposobnosti Rusije kroz teške sankcije njenom rukovodstvu, korporacijama i bankama. On je Putinovu invaziju nazvao „napadom na same principe koji podržavaju globalni mir“.
Mnogo toga zavisi od postupaka čoveka čiji je um u ovom trenutku nespoznatljiv, a ostaje otvoreno pitanje da li se on uopšte ponaša racionalno.
Ali u najmanju ruku, Putin gura Zapad i poslijeratni međunarodni sistem do granica koje nikada ranije nisu testirane.
Preporučeno
„Ovo je poziv na buđenje ljudima da prepoznaju ograničenja onoga što je izgrađeno od Drugog svjetskog rata“, rekao je Stajnberg.
Video