Evropski jezik je postao oštriji otkako se Tramp vratio u Bijelu kuću prije 12 mjeseci. Sada je to reakcija na ranije nezamislivu ideju da bi najmoćnija članica NATO-a prijetila da zaplijeni teritoriju drugog saveznika. Trgovinska odmazda je vjerovatna ukoliko Tramp ispuni svoju najavu o višim carinskim tarifama.
Godinu od nastupanja “Trampa 2.0”, vjera Evrope u snagu transatlantskih veza brzo blijedi. Za neke je već nestala. Laskanje iz proteklih mjeseci nije funkcionisalo i taktike se razvijaju dok Evropljani pokušavaju da se nose s prijetnjama starog saveznika baš kada se suočavaju sa opasnošću od sve više neprijateljske Rusije.Trampov prvi mandat doveo je NATO na ivicu kolapsa. “Plašio sam se da će NATO prestati da funkcioniše”, napisao je bivši generalni sekretar Jens Stoltenberg u nedavno objavljenim memoarima, pošto je američki predsjednik zaprijetio 2018. godine da će napustiti samit.
Sada premijerka Danske Mete Frederiksen upozorava da ako Tramp pokuša da anektira Grenland, poluautonomni dio Danske, “onda sve staje… uključujući i naš NATO”.
“Nalazimo se u veoma ranoj fazi prilično duboke političko-vojne krize”, rekla je Marija Martisjute, analitičarka Evropskog centra za politiku. “Postoji veća svijest, iako politički lideri neće voljeti da to priznaju, da je Amerika napustila NATO”, smatra ona.
U januaru 2025. godine američki saveznici u NATO-u čekali su da čuju Trampove planove za Ukrajinu.
Najveći kopneni rat u Evropi u posljednjih nekoliko decenija trebalo je da tada uđe u svoju četvrtu godinu. Evropljani su vjerovali da će predsjednik Vladimir Putin predstavljati egzistencijalnu prijetnju njihovoj teritoriji ukoliko Rusija pobijedi.
Malo ko je mislio da će se politika Bajdenove administracije nastaviti. Ali u roku od nekoliko nedjelja, svaka preostala nada u posvećenost SAD Ukrajini je nestala. Američke zalihe oružja i sredstva počeli su da presušuju. Evropa bi morala da popuni prazninu i plati za američku pomoć.
U govoru u sjedištu NATO-a u februaru američki ministar odbrane Pit Hegset je proglasio neočekivan akt pobune evropskim saveznicima i Kanadi: Sjedinjene Države imaju prioritete negdje drugdje, a Evropa mora da se brine o bezbjednosti u svom dvorištu.
Ukrajina se ne bi pridružila savezu. Njena teritorija koju je Rusija zauzela ne bi bila vraćena. Evropljani bi mogli da okupe snage da pomognu Ukrajini ako bi baš to željeli, ali ne bi dobili američku pomoć ako bi ušli u zemlju i bili napadnuti.
Tramp je potom okrivio ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog za rusku invaziju, uprkos posjetama kraljevskim porodicama u Velikoj Britaniji i Holandiji koje su imale za cilj da ga smire.
Nekoliko dana kasnije tog februara, u Minhenu, potpredsjednik Dž. D. Vens se sastao s liderom krajnje desničarske stranke tokom predizborne kampanje u Njemačkoj. Tvrdio je da je glavna prijetnja Evropi unutrašnja, a ne Rusija. Vens je upozorio da je sloboda govora “u povlačenju” širom kontinenta.
Ali poslije pobjede na izborima, kancelar Fridrih Merc je rekao da “s obzirom na rastuću prijetnju” Rusije, Njemačka i Evropa “sada moraju veoma brzo da ulože velike napore, veoma brzo” da bi ojačale svoje odbrambene kapacitete.
Tokom prošle godine, evropski lideri i Zelenski su letjeli u Vašington kako bi pokušali da zadrže Trampa na svojoj strani. Plan od 28 tačaka za okončanje rata koji je on predložio obuhvatao bi pristanak na mnoge ruske zahtjeve.
Plan je prerađen. Razgovori se nastavljaju, ali bez Putina. Malo ko očekuje da će ga prihvatiti. Tramp uglavnom krivi Zelenskog za zastoj.
Evropa je nastavila s novim odbrambenim mjerama, čak i dok je Tramp vodio globalni carinski rat, uključujući i protiv američkih saveznika, potresajući njihove ekonomije.
EU je stvorila fond od više milijardi eura za kupovinu oružja i municije, sa naglaskom na njihovom nabavljanju od evropskih kompanija i odvikavanju zemalja od američkih dobavljača.
Pravila EU o zaduživanju su ublažena zbog izdataka za bezbjednost. Novac je usmjeren u ukrajinsku odbrambenu industriju. U decembru su se evropski lideri složili da plate većinu njenih vojnih i ekonomskih potreba za naredne dvije godine, dok se Kijev nalazi na ivici bankrota.
Nova američka strategija nacionalne bezbjednosti dodatno je pogoršala transatlantske odnose. Ona prikazuje evropske saveznike kao slabe, nudi prećutnu podršku krajnje desničarskim političkim strankama i kritikuje evropsku politiku slobode govora i migracija.
Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta je upozorio SAD da se ne miješaju u evropske poslove. Merc je rekao da američka strategija naglašava potrebu da Evropa postane “mnogo nezavisnija” od Sjedinjenih Država.
Od tada je počeo rad na sopstvenoj strategiji bezbjednosti EU. Cilj joj je da odgovori na “geopolitičke promjene u našem svijetu i da pruži odgovarajući odgovor na to”, rekla je predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen.
Dio toga je da Evropa postane još autonomnija od SAD.
Kako su Francuska, Njemačka, Velika Britanija, Norveška, Švedska i Holandija prošle nedjelje poslale trupe na Grenland – malobrojne, ali kao veoma bitnu, mada samo simboličnu poruku odlučnosti upućenu Bijeloj kući – predsjednik Francuske Emanuel Makron je rekao da je važno “stati na stranu jedne suverene države da bi se zaštitila njena teritorija”.
“Evropa je sada potresena jer je bila previše sigurna u neke stvari”, rekao je on francuskim vojnim komandantima. “Ima neke saveznike za koje smo mislili da su predvidivi, neustrašivi, uvijek uz nas, a koji nas sada tjeraju da duboko sumnjamo ili se čak okreću protiv onih koji su to najmanje očekivali”, kazao je Makron.
Preporučeno
Za sada, osam evropskih zemalja na koje se odnosi Trampova carinska prijetnja kažu da “čvrsto stoje” iza principa suvereniteta i teritorijalnog integriteta. “Carinske prijetnje potkopavaju transatlantske odnose i rizikuju da se uđe u opasnu silaznu spiralu”, ukazuju one.
Video