Video
Nikočević za portal Standard naglašava da je važno napomenuti da je nadzor nad ispunjavanjem ovih obaveza od strane veoma velikih onlajn platformi (VLOP) i veoma velikih onlajn pretraživača (VLOSE) u isključivoj nadležnosti Evropske komisije, dok nacionalni koordinatori za digitalne usluge imaju nadležnosti u skladu sa DSA, uključujući saradnju sa Evropskom komisijom i pružanje podrške u sprovođenju ove Uredbe.
STANDARD: Crna Gora je usvojila Zakon o digitalnim uslugama i odredila AMU za koordinatora, ali će se većina njegovih odredbi primjenjivati tek nakon pristupanja Evropskoj uniji. Šta je Agencija do sada konkretno preduzela kako bi se pripremila za njegovu punu primjenu?
NIKOČEVIĆ: Pripreme za uspostavljanje sistema za sprovođenje Uredbe (EU) 2022/2065 o digitalnim uslugama nisu počele tek usvajanjem Zakona. Od juna 2025. godine, Agencija učestvuje u radu međuresorne radne grupe koja se bavi usklađivanjem domaćeg zakonodavstva i institucionalnih kapaciteta sa evropskim regulatornim okvirom za digitalne usluge. U tom procesu razmatrana su pitanja nadležnosti, međuinstitucionalne saradnje, nadzora i zaštite prava korisnika digitalnih usluga.
Važno je napraviti razliku između stupanja Zakona na snagu i početka primjene njegovih odredbi kojima se uspostavljaju operativne nadležnosti Koordinatora za digitalne usluge. Zakon je stupio na snagu nedavno, ali će se njegove ključne odredbe, uključujući istražna i izvršna ovlašćenja Agencije, primjenjivati od dana pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji. Do tada se primjenjuju odredbe koje uređuju pripremni period i donošenje podzakonskih akata.
U skladu sa zakonom propisanim obavezama, Agencija će u ovom periodu sprovoditi organizacione, kadrovske, tehničke, finansijske, edukativne i koordinacione aktivnosti neophodne za uspostavljanje sistema i punu operativnu spremnost.
To podrazumijeva analizu postojećih resursa, procjenu potrebnih kadrovskih i tehničkih kapaciteta, unaprjeđenje unutrašnje organizacije, stručno osposobljavanje zaposlenih i uspostavljanje mehanizama saradnje sa domaćim institucijama, Evropskom komisijom i evropskim regulatornim tijelima.
,,PRIPREME ZAPOČELE PRIJE USVAJANJA ZAKONA”
Pripreme za preuzimanje ove uloge započele su i prije usvajanja Zakona. AMU kontinuirano prati razvoj evropskog regulatornog okvira u ovoj oblasti, analizira iskustva evropskih regulatornih organa i sagledava organizacione, kadrovske, tehničke i finansijske preduslove za preuzimanje novih nadležnosti.
Dosadašnje iskustva ukazuju na potrebu za reorganizacijom i jačanjem postojećih kapaciteta, angažovanjem dodatnih stručnjaka, obezbjeđivanjem odgovarajuće informatičke infrastrukture i kontinuiranim stručnim usavršavanjem zaposlenih.
Međutim, uspješna realizacija ovih aktivnosti zavisi i od ispunjavanja obaveza drugih institucija. Članom 22 Zakona propisano je da Vlada Crne Gore, radi stvaranja uslova za pripremu Agencije, u roku od 60 dana od stupanja Zakona na snagu zaključi sa Agencijom ugovor o dodjeli prava na upravljanje i korišćenje odgovarajućeg poslovnog prostora. Takođe, Vlada je u obavezi da za svaku fiskalnu godinu, do pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, u državnom budžetu planira, opredijeli i realizuje sredstva u iznosu od najmanje 0,05% tekućeg budžeta za tu godinu, namijenjena sprovođenju pripremnih aktivnosti i obezbjeđivanju pune operativne spremnosti Agencije.
U tom kontekstu, posebno je važno da se sredstva predviđena Zakonom blagovremeno planiraju i obezbijede Budžetom Crne Gore za 2027. godinu, kako bi Agencija mogla da pristupi neophodnoj reorganizaciji, angažovanju dodatnih zaposlenih, njihovoj obuci i realizaciji ostalih aktivnosti predviđenih Zakonom.
Dakle, ovaj period nije vrijeme čekanja na članstvo u Evropskoj uniji, već pripremna faza u kojoj je potrebno izgraditi institucionalne, kadrovske i tehničke pretpostavke za preuzimanje novih nadležnosti. Agencija se nalazi na početku tog procesa i njegovu realizaciju posmatra kao jedan od važnih prioriteta u narednom periodu.
STANDARD: Koliko će zaposlenih u AMU biti zaduženo za nadzor digitalnih platformi i da li Agencija raspolaže stručnim kadrom sa znanjima iz oblasti algoritama, vještačke inteligencije i digitalne bezbjednosti, neophodnim za kontrolu velikih tehnoloških kompanija?
NIKOČEVIĆ: Nadzor nad digitalnim platformama predstavlja novu i izuzetno složenu oblast regulatornog djelovanja, koja podrazumijeva specifična znanja i stručne kapacitete, različite od onih kojima tradicionalno raspolažu regulatorni organi nadležni za audiovizuelne medijske usluge.
U ovom trenutku nije utvrđen konačan broj zaposlenih koji će biti angažovani na poslovima Koordinatora za digitalne usluge. Broj i struktura zaposlenih zavisiće od procjene obima budućih nadležnosti, potrebnih stručnih profila i tehničkih kapaciteta koje je neophodno uspostaviti.
,,NADZOR ZAHTIJEVA MULTIDISCIPLINARAN PRISTUP”
Nadzor nad digitalnim uslugama zahtijeva multidisciplinaran pristup. Pored pravnih znanja i iskustva u oblasti medijske regulacije, potrebna su specijalizovana znanja iz oblasti informacionih tehnologija, analize podataka, funkcionisanja algoritamskih sistema, vještačke inteligencije, sajber-bezbjednosti i zaštite podataka.
Agencija raspolaže iskustvom u regulatornom nadzoru audiovizuelnih medijskih usluga, praćenju medijskih sadržaja i analizi medijskog okruženja. Međutim, nadzor nad digitalnim uslugama predstavlja znatno širi i tehnički složeniji zadatak, zbog čega je neophodno dalje razvijati specijalizovane kapacitete u ovim oblastima.
Razvoj kadrovskih kapaciteta biće jedan od prioriteta u narednom periodu. To podrazumijeva dodatno stručno osposobljavanje postojećih zaposlenih, angažovanje novih stručnjaka odgovarajućih profila i saradnju sa institucijama koje posjeduju specifična tehnička znanja.
Takođe, važno je istaći da je Zakonom predviđena obaveza drugih državnih organa, regulatora i inspekcija da Agenciji, u okviru svojih zakonskih nadležnosti, pruže stručnu i tehničku pomoć. To znači da sistem nadzora nad digitalnim uslugama neće počivati isključivo na kapacitetima jedne institucije, već će zahtijevati koordinisano djelovanje više nadležnih organa.
Zbog toga bi u ovom trenutku bilo preuranjeno govoriti o konačnom broju zaposlenih i strukturi tima.
STANDARD: S obzirom na to da je puna primjena Zakona o digitalnim uslugama očekivana tek ulaskom Crne Gore u EU, koja ovlašćenja AMU ima već sada i može li reagovati kada su djeca u Crnoj Gori izložena štetnim sadržajima i potencijalno opasnim algoritamskim preporukama na društvenim mrežama?
NIKOČEVIĆ: Potrebno je jasno razlikovati nadležnosti koje Agencija već ima na osnovu Zakona o audiovizuelnim medijskim uslugama od ovlašćenja koja će ostvarivati u punoj primjeni Zakona za sprovođenje Regulative o digitalnim uslugama.
Na osnovu važećeg Zakona o audiovizuelnim medijskim uslugama, Agencija je nadležna za nadzor pružalaca audiovizuelnih medijskih usluga.
,,AGENCIJA TRENUTNO NEMA NADLEŽNOST ZA NADZOR NAD DRUŠTVENIM MREŽAMA”
U okviru tih nadležnosti, Agencija prati i kontroliše ispunjavanje obaveza koje se odnose na zaštitu maloljetnika od sadržaja koji mogu ugroziti njihov fizički, psihički ili moralni razvoj na tradicionalnim medijima poput televizijskih i radio stanica.
To, između ostalog, podrazumijeva nadzor nad primjenom pravila o kategorizaciji sadržaja, zaštitnim mehanizmima i drugim zakonskim obavezama pružalaca audiovizuelnih medijskih usluga.
Međutim, važno je izričito naglasiti da Agencija na osnovu trenutno primjenjivog regulatornog okvira nema nadležnost za nadzor nad društvenim mrežama, njihovih algoritamskih sistema, načina profilisanja korisnika ili sistema za preporučivanje sadržaja.
DSA posebnu pažnju posvećuje rizicima koje algoritamski sistemi mogu proizvesti, uključujući obavezu najvećih onlajn platformi da procjenjuju i preduzimaju mjere za ublažavanje sistemskih rizika, naročito onih koji mogu uticati na zaštitu maloljetnika.
,,NADZOR NAD VELIKIM PLATFORMAMA ISKLJUČIVO U NADLEŽNOSTI EK”
Važno je napomenuti da je nadzor nad ispunjavanjem ovih obaveza od strane veoma velikih onlajn platformi (VLOP) i veoma velikih onlajn pretraživača (VLOSE) u isključivoj nadležnosti Evropske komisije, dok nacionalni koordinatori za digitalne usluge imaju nadležnosti u skladu sa DSA, uključujući saradnju sa Evropskom komisijom i pružanje podrške u sprovođenju ove Uredbe.
Puna primjena DSA omogućiće Agenciji da, u okviru zakonom utvrđenih nadležnosti i kroz saradnju sa evropskim regulatornim mehanizmima, učestvuje u nadzoru nad ispunjavanjem ovih obaveza.
Dakle, Agencija trenutno može postupati isključivo u okviru svojih postojećih zakonskih ovlašćenja.
STANDARD: Kome se roditelji mogu obratiti povodom štetnih sadržaja, kakvu zaštitu mogu očekivati i ko je odgovoran za postupanje po takvim prijavama?
NIKOČEVIĆ: Važno je da roditelji budu upoznati sa postojećim granicama nadležnosti Agencije.
Agencija trenutno nije nadležna za postupanje po prijavama koje se odnose na algoritamske preporuke, profilisanje korisnika i štetne sadržaje na društvenim mrežama, jer ta pitanja nisu obuhvaćena njenim postojećim nadležnostima utvrđenim Zakonom o audiovizuelnim medijskim uslugama.
To znači da roditelji trenutno ne mogu očekivati da Agencija, na osnovu Zakona o digitalnim uslugama, pokrene postupak nadzora nad digitalnom platformom ili naloži izmjenu njenog algoritma, uklanjanje određenog sadržaja ili promjenu načina na koji platforma preporučuje sadržaje korisnicima.
Sa druge strane, kada je riječ o sadržajima koji se emituju u okviru tradicionalnih audiovizuelnih medijskih usluga, roditelji i drugi građani mogu se obratiti Agenciji i podnijeti prigovor ukoliko smatraju da pružalac takve usluge ne poštuje zakonske obaveze, uključujući one koje se odnose na zaštitu maloljetnika.
,,AMU U OKVIRU BUDUĆIH NADLEŽNOSTI IMA VAŽNU ULOGU U ZAŠTITI MALOLJETNIKA U DIGITALNOM OKRUŽENJU”
Zakonom za sprovođenje Uredbe (EU) 2022/2065 predviđeno je da Agencija, kao Koordinator za digitalne usluge, u okviru budućih nadležnosti ima važnu ulogu u zaštiti prava korisnika digitalnih usluga, uključujući zaštitu maloljetnika u digitalnom okruženju.
To će podrazumijevati i uspostavljanje odgovarajućih mehanizama za postupanje po pritužbama građana, kao i kanala putem kojih će korisnici moći da ukažu na potencijalna kršenja prava u digitalnom okruženju i zatraže postupanje nadležnih organa.
Međutim, formalni mehanizmi postupanja Agencije u svojstvu Koordinatora za digitalne usluge biće operativni od dana pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, kada počinje primjena odgovarajućih odredbi Zakona.
Roditeljima se preporučuje korišćenje mehanizama za prijavljivanje štetnih sadržaja i ostvarivanje prava korisnika koje obezbjeđuju same digitalne platforme. U slučajevima kada sadržaj ukazuje na postojanje krivičnog djela ili neposrednu ugroženost bezbjednosti djece, potrebno je obratiti se policiji i drugim nadležnim institucijama.
,,FOKUS NA KADROVSKIM I TEHNIČKIM KAPACITETIMA”
U međuvremenu, Agencija će se fokusirati na uspostavljanje potrebnih institucionalnih, kadrovskih i tehničkih kapaciteta kako bi, po preuzimanju novih nadležnosti, mogla da odgovori na potrebe građana i obezbijedi efikasno sprovođenje zakonskih mehanizama zaštite.
Cilj Agencije je da građanima, a posebno roditeljima, budu dostupne jasne informacije o nadležnim institucijama, načinima podnošenja prijava, postupcima koji se mogu pokrenuti i oblicima zaštite koji su im na raspolaganju. Zaštita djece u digitalnom okruženju zahtijeva koordinisano djelovanje svih nadležnih institucija, uz jasno definisanu odgovornost samih pružalaca digitalnih usluga.
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE.
Preporučeno
