Usljed sve učestalijih i intenzivnijih toplotnih talasa koji pogađaju Evropu, postavlja se pitanje da li je vrijeme za primjenu ekstremnijih taktika u borbi protiv zagrijevanja.

Dok se postojeće mjere pokazuju nedovoljnim, naučnici i inženjeri sve otvorenije istražuju kontroverzne metode, uključujući solarni geoinženjering, kao potencijalni odgovor na klimatsku krizu. Ideja, koja je donedavno pripadala domenu naučne fantastike, danas postaje predmet ozbiljnih naučnih rasprava i ulaganja, prenosi RTS.

Ova tema bila je predmet razgovora na Bi-Bi-Siju sa dr Markom Maslinom, profesorom nauke o sistemu Zemlje na Univerzitetskom koledžu u Londonu.

Toplotni talasi postaju sve duži, a sezona u kojoj se pojavljuju se produžava, sa ekstremnim temperaturama koje se bilježe već u maju i zadržavaju duboko u septembru.

Kombinacija visokih temperatura i povišene vlažnosti vazduha dodatno pogoršava situaciju, otežavajući tijelu prirodno hlađenje i povećavajući zdravstvene rizike.

Noći sa temperaturama iznad 20 Celzijusovih stepeni, poznate kao „tropske noći“, takođe su sve češće, što dodatno iscrpljuje ljudski organizam i sprečava oporavak. Ova nova realnost stavlja ogroman pritisak na postojeću infrastrukturu, od škola i bolnica do stambenih zgrada, koje često nisu projektovane da izdrže ovakve uslove.

Šta je solarni geoinženjering?

Solarni geoinženjering, poznat i kao modifikacija sunčevog zračenja (SRM), obuhvata niz tehnologija čiji je cilj da reflektuju mali dio sunčeve svjetlosti nazad u svemir, čime bi se vještački ohladila planeta. Najviše se istražuju dva modela.

Prvi je „posvjetljivanje morskih oblaka”, gdje bi specijalizovani brodovi raspršivali fine čestice morske soli u niske oblake iznad okeana. Ove čestice bi služile kao jezgra za kondenzaciju, stvarajući gušće i svjetlije oblake koji bi efikasnije odbijali sunčevu energiju.

Drugi, poznatiji model, jeste „stratosfersko ubrizgavanje aerosola”. Ovaj metod oponaša efekat hlađenja velikih vulkanskih erupcija, poput erupcije vulkana Pinatubo 1991. godine, koja je privremeno snizila globalnu temperaturu za oko pola stepena Celzijusa.

Ideja je da avioni na velikim visinama ispuštaju čestice sumpor-dioksida ili drugih reflektivnih materijala u stratosferu. Tamo bi te čestice formirale sloj koji bi rasipao sunčevu svjetlost, smanjujući količinu energije koja dopire do Zemljine površine.

Iako ove ideje zvuče obećavajuće, one sa sobom nose i ogroman teret nepoznanica.

Rizici i neizvjesnosti radikalnog pristupa

Najveća zabrinutost u vezi sa solarnim geoinženjeringom leži u njegovim potencijalnim neželjenim posljedicama. Naučnici upozoravaju da bi manipulacija klimatskim sistemom na globalnom nivou mogla da dovede do nepredvidivih promjena.

Na primjer, smanjenje sunčevog zračenja moglo bi da poremeti globalne obrasce padavina, potencijalno izazivajući suše u nekim regionima, poput Amazona, i poplave u drugim. Postoji i opasnost od takozvanog „regionalnog zagrijevanja”, gdje bi određeni djelovi planete mogli da postanu još topliji kao posljedica intervencije.

Upravo zbog ovih rizika, stručnjaci poput profesora Maslina naglašavaju važnost malih, kontrolisanih istraživanja kako bi se bolje razumjeli potencijalni uticaji prije bilo kakve primjene u velikom obimu.

Interesovanje za ovu oblast raste, što potvrđuje i podatak da je britanska Agencija za napredna istraživanja i izume (ARIA) u maju 2025. godine uložila značajna sredstva u 21 projekat iz oblasti geoinženjeringa.

Cilj ovih projekata nije primjena, već isključivo istraživanje koje bi pružilo odgovore na ključna pitanja o bezbjednosti i efikasnosti ovih tehnologija.

Stručnjaci se slažu da geoinženjering ne može biti zamkena za smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte. Međutim, čak i uz najoptimističnije scenarije, prilagođavanje na topliju klimu je neizbježno.

Osim geoinženjeringa, razmatraju se i druga inženjerska rješenja, poput primjene reflektivnih materijala za krovove i puteve, stvaranja više zelenih površina i vodenih tokova u gradovima, kao i razvoja efikasnijih sistema za hlađenje.

Dok su radikalne ideje poput geoinženjeringa još uvijek u ranoj fazi istraživanja, one postaju sve relevantniji dio rasprave o budućnosti planete.

Pitanje više nije da li ćemo morati da razmatramo takve opcije, već kako da osiguramo da se istražuju odgovorno i transparentno, prije nego što očaj nadvlada oprez.