Jasavić je u razgovoru za portal Standard, naglasio da politički uticaj na policiju i ANB direktno utiče na pad profesionalnosti.
“Kada je napredovanje ili zadržavanje posla uslovljeno političkom podobnošću, a ne stručnošću i integritetom, stvara se atmosfera u kojoj se na propuste gleda kroz političku prizmu. Službenici zaštićeni političkim mandatom postaju nedodirljivi, dok profesionalci u policiji bivaju demotivisani ili uklonjeni – upravo kroz mehanizme poput ‘bezbjednosnih smetnji’ koje se ustanovljavaju novim zakonima”, pojašnjava Jasavić.Rukovodioci, kako kaže Jasavić, postavljeni po “političkom ključu često oklijevaju da preduzmu odlučne mjere, ako one mogu ugroziti interese centara moći ili zahtijevaju sankcionisanje ‘svojih’ ljudi, te se umjesto na borbu protiv kriminala, resursi i energija troše na unutrašnje sukobe i dokazivanje lojalnosti, što direktno ugrožava borbu protiv kriminala”.
“Stoga, iako direktnu odgovornost za bijeg Miloša Medenice snosi Uprava policije, odgovornost leži i na političkim elitama koje stvaraju ambijent u kojem ovakvi propusti postaju mogući. Sistem je podešen tako da štiti političke interese i odluke partija koje upravljaju sektorom bezbjednosti, a ne zakon”, rekao je Jasavić.
ZAKONI O UNUTRAŠNJIM POSLOVIMA I ANB-U – PROSTOR ZA POLITIZACIJU I ZLOUPOTREBE
Nedavno usvojeni zakoni o unutrašnjim poslovima i ANB-u, prema mišljenju Jasavića, otvaraju prostor za politizaciju i zloupotrebu, posebno u zapošljavanju “političkih poslušnika partija koje upravljaju sektorom bezbjednosti”.
“Dok je deklarativni cilj zakona bio ‘čišćenje’ službe od kriminalnih elemenata, primjena konkretnih odredbi izaziva ozbiljne sumnje. Iz podataka dostupnih kroz medijsko izvještavanje, kod Zakona o ANB-u konkretno su sporne odredbe koje ANB-u omogućavaju pristup osjetljivim podacima građana – poput lokacije, zdravstvenih i finansijskih podataka – bez prethodnog sudskog odobrenja. To je direktno suprotno standardima EU i predstavlja visok rizik od zloupotrebe, čime se krši pravo na privatnost iz člana 8. Evropske konvencije i člana 40. Ustava Crne Gore. Pored toga, novi Zakon o ANB-u uvodi u crnogorski pravni sistem institut ‘tajnih saradnika’, kolokvijalno nazvanih ‘doušnicima’. Radi se o jednom od najkontroverznijih i potencijalno najopasnijih rješenja iz čitavog zakonskog paketa, jer se ovim licima po prvi put daju prava i povlastice koje su ranije bile nezamislive”, kaže Jasavić.
On ističe da Zakon predviđa da će tajni saradnici imati pravo na zdravstveno i penzijsko osiguranje, te da im se uračunava radni staž.
“Zvanično obrazloženje je da se na ovaj način štite lica koja se izlažu riziku. Međutim, postavlja se logično pitanje – da li će ovo postati način da se ‘zaslužni partijski kadrovi’ ili podobni pojedinci zbrinjavaju na teret budžeta, bez ikakve kontrole? Posebno je alarmantno što se isplate saradnicima vrše iz posebnih budžetskih sredstava koja se ne mogu kontrolisati. To praktično znači da se novac za ‘doušnike’ troši bez polaganja računa bilo kojoj spoljnoj instituciji, osim unutrašnjoj kontroli same Agencije. Na taj način stvaramo sistem za netransparentno trošenje ogromnih suma. Podaci o identitetu saradnika strogo se čuvaju, a njihovo otkrivanje povlači najteže krivične sankcije. To znači da će imena ljudi koji primaju budžetski novac i utiču na bezbjednost biti državna tajna, nedostupna javnosti, medijima, pa čak ni nadležnim skupštinskim odborima”, objašnjava Jasavić.
ZAKON NE PRECIZIRA KO MOŽE POSTATI TAJNI SARADNIK
Zakon ne precizira jasno ko sve može postati tajni saradnik – ne postoje jasni profili ljudi, kriterijumi selekcije, niti mehanizmi kontrole nad tim ko se regrutuje.
“To otvara mogućnost da se u saradničku mrežu uvuku ljudi iz kriminalnog miljea, kojima bi se, zauzvrat za informacije, ‘gledalo kroz prste’ za njihova krivična djela. Istovremeno, postoji opravdana bojazan da će se mreža tajnih saradnika pretvoriti u mrežu političkih doušnika koji će prikupljati informacije o političkim neistomišljenicima, novinarima i građanskim aktivistima. U tom scenariju, ‘tajni saradnici’ bi zapravo bili partijski aktivisti na zadatku, koji uz budžetsku platu i socijalna primanja rade na suzbijanju političkih protivnika. Kada govorimo o ovim rješenjima, nameće se važno poređenje sa represivnim režimima. Iako Crna Gora nije Sjeverna Koreja niti Istočna Njemačka (DDR), institut tajnih saradnika koji se uvodi sadrži alarmantne paralele sa praksama totalitarnih režima. Sjeverna Koreja je možda najekstremniji primjer države u kojoj je sistem doušnika potpuno institucionalizovan i sveprisutan, dok Istočna Njemačka i njena tajna policija ‘Štazi’ predstavljaju najdokumentovaniji primjer institucionalizovanog doušništva u evropskoj istoriji. Ovakvim zakonskim rješenjima stvaramo pravni okvir za sveprisutnu mrežu doušnika, kojima se osigurava budžetska egzistencija u zamjenu za lojalnost. Razlika je samo u tome što je ‘Štazi’ to radio u okviru otvoreno represivnog, jednopartijskog sistema, dok mi to radimo u zemlji koja želi u EU, pod krinkom ‘reforme bezbjednosnog sektora'”, kaže Jasavić.
Kod Zakona o unutrašnjim poslovima, kako dodaje Jasavić, umjesto jačanja bezbjednosnog sistema kroz vladavinu prava, usvojena rješenja jačaju diskreciona ovlašćenja izvršne vlasti, čime se sistem čini podložnijim političkom uticaju.
“BEZBJEDNOSNE SMETNJE” I POLITIČKE ČISTKE
Prema njegovim riječima, odredbe o “bezbjednosnim smetnjama” predstavljaju jedan od najspornijih dijelova novog Zakona i direktno ugrožavaju profesionalnost sektora, otvarajući vrata političkim čistkama.
“Problem je višeslojan i tiče se temeljnih ljudskih prava. Prije svega, radi se o administrativnoj arbitrarnosti – ‘bezbjednosna smetnja’ se utvrđuje na osnovu tajnih informacija kojima službenik nema pristup i koje ne može osporiti. Službenik nema pravo uvida u dokaze, niti može učestvovati u postupku pred komisijom. Time se krši član 25. Ustava Crne Gore koji garantuje pravo na odbranu, kao i pravo na pravično suđenje iz člana 6. Evropske konvencije. Dalje, tu je i prejudiciranje krivice. Zakon predviđa prestanak radnog odnosa već na osnovu pokretanja istrage ili naredbe o sprovođenju istrage, a ne tek pravosnažne presude. Ovo suspenduje Ustavom zagarantovanu pretpostavku nevinosti iz člana 35. Ustava”, rekao je Jasavić.
“I na kraju, tu je retroaktivnost. Zakon ima retroaktivni efekat, primjenjujući stroža pravila na već započete postupke, što je u suprotnosti sa članom 33. Ustava Crne Gore koji zabranjuje retroaktivno dejstvo zakona, posebno u disciplinskoj materiji. Umjesto ciljanog kažnjavanja kroz pravičan postupak, uvodi se mehanizam za brzo i netransparentno uklanjanje nepodobnih”, dodaje Jasavić.
Preporučeno
Video