Video
Ovo pitanje aktuelizovano je tokom susreta predsjednika Crne Gore i Srbije, Jakova Milatovića i Aleksandra Vučića, u Beogradu 10. jula, koji su ocijenili da je to prepreka razvoju biznisa i ekonomskih odnosa dvije države.
Direktni platni promet svih ovih godina, i pored brojih obećanja zvaničnika, nije uspostavljen jer banke u Crnoj Gori nijesu imale interes da u tome učestvuju, na način kako je to regulisano 2007.godine.
Crna Gora sa Srbijom, kao i sa ostalim zemljama regiona, platni promet obavlja posredstvom stranih korespondentskih banaka.
U Centralnoj banci, vrhovnoj monetarnoj instituciji u Crnoj Gori, kao najoptimalnije rješenje navode projekat povezivanja centralnih banaka Zapadnog Balkana sa Evropskom centralnom bankom – TARGET Instant Payment Settlement.
Ovaj projekat se odvija pod pokroviteljstvom Berlinskog procesa, inicijative čiji je cilj povezivanje zapadnobalkanskih zemalja i Evropske unije na putu ka članstvu u EU.
Kad je prekinut direktni platni promet?
Nakon izlaska iz zajedničke države sa Srbijom i sticanja nezavisnosti Crne Gore 2006. godine između te dvije države prekinut je direktni platni promet.
Godinu kasnije potpisan je Sporazum o međunarodnom kliringu iz 2007. godine, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Srbije pod pokroviteljstvom Narodne banke Srbije.
Sporazum je zaživio između BiH i Srbije, dok se Crna Gora u taj sistem nije uključila.
Da bi se uspostavio direktan platni promet bilo je neophodno da banke iz obje države zaključe bilateralne ugovore o otvaranju računa, preko kojeg bi se plaćale poslovne transakcije.
Šta kažu zvaničnici?
Nakon obnove nezavisnost Crne Gore, sve vlade obećavale su uspostavljanje direktnog platnog prometa ali do toga nije došlo.
Brojni sastanci privrednika i zvaničnika tokom vlasti u avgustu 2020. smijenjene Demokratske partije socijalista završavali su zaključkom kako treba uspostaviti direktan platni promet između Srbije i Crne Gore.
Ipak banke u tome nijesu vidjele sopstveni interes a Centralna banka nije imala i nema mehanizam da ih na to obaveže.
I nove vlasti nastavile su sa istim zalaganjima.
Ministar finansija Crne Gore Aleksandar Damjanović sredinom prošle godine saopštio je da taj je resor, dopisom Centralnoj banci, inicirao uspostavljanje direktnog platnog prometa sa Srbijom.
Iste godine i premijer Dritan Abazović je tokom sastanka u Beogradu sa srpskom premijerkom Anom Brnabić kazao da je privržen ovoj inicijativi.
Pitanje je aktuelizovano i tokom poslednjeg susreta zvaničnika Crne Gore i Srbije, predsjednika Jakova Milatovića i Aleksandra Vučića u Beogradu 10. jula.
“Ne bih da ustanovljavam krivca, ali sa naše strane to je potpuno čisto. Riječ je o međunarodnom kliringu i nikakve troškove tu nemaju ni poslovne banke u Crnoj Gori, ni Centralna banka”, tvrdi Vučić.
On je kazao da je tu u pitanju “nešto drugo”.
“Najveći dio korespondentskih banaka u Crnoj Gori su njemačke i švajcarske i od uvođenja eura one žele da imaju punu kontrolu”, naveo je Vučić.
A privrednici dvije države godinama ističu da im je problem odvijanje platnog prometa preko stranih korespondentnih banaka što im stvara dodatne troškove u vidu visokih provizija, a zatim čekaju duže od dva dana da im novac “legne” na račun.
Milatović je podržao ideju o uspostavi direktnog platnog prometa jer je, kako je kazao, Srbija jedan od najvažnijih ekonomskih partnera Crne Gore.
Šta kažu podaci?
Kako je Milatović naveo, Srbija je 2022. bila najveći strani investitor sa 137 miliona eura ili 12 odsto ukupne vrijednosti stranih investicija, što je u odnosu na godinu ranije povećanje od 80 odsto.
Tumačenja da bi se uspostavljanjem kliringa međunarodnih plaćanja sa Srbijom, privredi Crne Gore uštedjelo više od 10 miliona eura godišnje, su proizvoljna, saopšteno je za Radio Slobodna Evropa iz Centralne banke.
Centralna banka je u oktobru 2022. godine uradila analizu obračunatih naknada u platnom prometu sa Srbijom koje, kako navode, ukazuju na neutemeljenost ovih procjena.
To znači, zaključuju iz Centralne banke, da su banke prihodovale svega 0.17 odsto ukupne vrijednosti transakcija. Čak šest od 11 banaka je po ovom osnovu prihodovalo manje od 100.000 eura godišnje:
“Jasno je da se ne može govoriti o sistemskim uštedama za privredu i fizička lica. Sa druge strane, očigledno je zašto neke banke ne nalaze komercijalni razlog za uspostavljanje ovog sistema”.
Gdje tražiti rješenje?
U Centralnoj banci smatraju da bi najoptimalnije rješenje trebalo tražiti u okviru Berlinskog procesa, kroz povezivanje centralnih banaka zemalja Zapadnog Balkana i Evropske centralne banke.
Riječ je o kreiranju multilateralnog povezivanja zapadnobalkanskih centralnih banaka sa TARGET Instant Payment Settlementom (TIPS) Evropske centralne banke.
I eksperti Svjetske banke, kao i centralnih banka regiona su zaključili da je TIPS najbolji i znatno efikasniji scenario od povezivanja sa klirinškim sistemom Narodne banke Srbije i nekih novih regionalnih inicijativa.
TIPS je nova usluga tržišne infrastrukture koju je eurosistem pokrenuo u novembru 2018. i ona, navode iz CBCG,omogućava klijentima transfere novca u realnom vremenu, 24 sata, svakodnevno.
Preporučeno
Na taj način bi, navode, građani i kompanije mogli da transferišu novac u roku od nekoliko sekundi, bez obzira na radno vrijeme njihove banke.
