Video
“Crna Gora i čitav Zapadni Balkan nalaze se u pojasu Mediterana i jugoistočne Evrope, koji je prepoznat kao ono područje Evrope koje je najosjetljivije na klimatske promjene. U pitanju je region koji bilježi stope zagrijavanja između 0,5 i 1°Celzijusa po deceniji. Zbog toga je realno očekivati da će se i tokom ovog ljeta nastaviti obrazac koji je već postao prepoznatljiv u Crnoj Gori, a to je više dana sa temperaturama iznad 35°C, češći i duži toplotni talasi, povećan broj tropskih noći na Primorju i u Podgorici, duži periodi bez značajnijih padavina, povećan rizik od šumskih požara, nagle promjene vremena sa lokalno intenzivnim pljuskovima, gradom i olujnim vjetrom. Centralni region (Podgorica i Zetsko-bjelopavlićka ravnica, Nikšićko polje i širi kraški pojas) biće pod najizraženijim toplotnim i sušnim pritiskom i tokom ovog ljeta. U praksi, to će značiti veći rizik od toplotnog stresa u urbanim sredinama, veći pritisak na potrošnju vode, rizik od požara u vegetaciji tipičnoj za krš, kao i veću promjenjivost dotoka za hidroenergiju. Takođe, visoke temperature, u kombinaciji sa sušnim uslovima, i tokom ljeta u Crnoj Gori mogu doprinijeti eskalaciji šumskih požara, kojih je, prema podacima Evropske komisije, tokom 2025. godine u Crnoj Gori bilo 300, i to na 29.438 hektara površine”, izjavila je Vojinović za DAN.
Poručuje da se Crna Gora poslednjih godina već suočava sa sve češćim toplotnim talasima, rekordnim temperaturama, dugim sušnim periodima, kao i požarima velikih razmjera.
“Nauka nedvosmisleno pokazuje da će ovakvi događaji u budućnosti postajati češći. Jedan od najvidljivijih pokazatelja promjene klime tokom ljeta su takozvane tropske noći, tokom kojih temperatura ne pada ispod 20 stepeni. Iskustvo poslednjih ljeta pokazuje da su Podgorica, Budva, Bar, Tivat i Herceg Novi već suočeni sa sve većim brojem tropskih noći. Posebno Podgorica ima specifične klimatske izazove, zbog sve većeg prisustva tzv. efekta urbanog toplotnog ostrva, koji je izražen zbog velike površine zabetoniranog zemljišta, manjka zelenih površina i slabog strujanja vazduha usled geografskog položaja u Zetskoj kotlini”, istakla je Vojinović.
Navodi da je važno naglasiti da je za Crnu Goru posebno karakteristično što se nalazi na području gdje se tokom ljeta često sudaraju veoma tople i vlažne vazdušne mase sa Mediterana sa svježijim vazduhom koji prodire sa sjeverozapada Evrope.
“Takve situacije stvaraju izrazitu atmosfersku nestabilnost, naročito iznad planinskog zaleđa i centralnih djelova države. U kombinaciji sa visokim temperaturama Jadranskog mora i sve učestalijim toplotnim talasima, povećava se vjerovatnoća razvoja snažnih konvektivnih oblaka iz kojih mogu nastati snažne oluje. Zato se i ovog ljeta u Crnoj Gori može desiti paradoks da se sušni periodi smjenjuju sa kratkotrajnim, ali razornim pljuskovima i bujičnim poplavama. Klimatski ekstremi sve više postaju i ekonomsko pitanje”, ocjenjuje Vojinović.
Dodaje da je Evropska centralna banka procijenila je da su ekstremni vremenski događaji tokom 2025. godine evropskoj ekonomiji nanijeli štetu od približno 43 milijarde eura, pri čemu su suše predstavljale najveći pojedinačni izvor ekonomskih gubitaka.
“Takođe, i za Crnu Goru Svjetska banka predviđa da bi do 2050. godine u odsustvu mjera adaptacije, posledice klimatskih promjena mogle dovesti do gubitka 7.9% BDP-a. Ukoliko se za ljeto 2026. prognozirani scenario ostvari, efekti produženih suša i toplotnih talasa mogli bi u Crnoj Gori dodatno da smanje dotok vode u akumulacijama i opterete hidroenergetski sektor, koji obezbjeđuje 40–50% ukupne proizvodnje električne energije, ali i da povećaju rizike za poljoprivrednu proizvodnju i zahtijevaju pojačanu pripravnost službi zaštite i spasavanja”, upozorava Vojinović.
Naglašava da je nesumnjivo da se Crna Gora nalazi u najtoplijoj deceniji u istoriji, a što se tiče promjena u vremenskim obrascima u narednim godinama, za našu državu je najrealnije očekivati istovremeno “pomjeranje prosjeka” (toplije gotovo u svim sezonama) i “pojačavanje varijabilnosti” (više ekstrema).
“Indeksi ekstrema temperature vrlo vjerovatno će ići u pravcu rasta broja tropskih dana i tropskih noći, uz češće i duže toplotne talase, rizik od suša, kao i manje mraznih dana”, kaže Vojinović.
Evropa se najbrže zagrijava
Vojinović je istakla da najnoviji Izvještaj o stanju klime u Evropi za 2025. godinu, koji zajednički objavljuju Kopernikus i Svjetska meteorološka organizacija, potvrđuje da je Evropa najbrže zagrijavajući kontinent.
Preporučeno
“Tokom poslednjih trideset godina temperatura u Evropi raste približno 0,56°C po deceniji, što je više nego dvostruko brže od globalnog prosjeka, pa je evropski kontinent oko 2,5°C topliji nego u predindustrijskom periodu. U 2025. godini, čak 95% teritorije Evrope zabilježilo je temperature iznad prosjeka, dok je kontinent pogodio drugi najteži toplotni talas od početka mjerenja. Evropska mora bila su pregrijana, sa registrovanim najvišim temperaturama otkad postoje mjerenja. Posebno zabrinjava to što su opasni klimatski trendovi tokom tekuće godine počeli da se javljaju i prije kalendarskog početka ljeta. Već krajem maja veliki dio Zapadne Evrope pogodio je izuzetno snažan toplotni talas sa temperaturama i do 10 do 15 stepeni iznad uobičajenih vrijednosti za to doba godine. Ovo je bio statistički izuzetno rijedak fenomen, koji bi u nekadašnjoj klimi imao vjerovatnoću pojavljivanja od približno jedanput u hiljadu godina”, zaključuje Vojinović.
